Ból pleców, który nie ustępuje po tygodniach rehabilitacji i lekach przeciwbólowych, potrafi całkowicie zmienić codzienne funkcjonowanie. Pacjenci szukają wtedy metod, które działają bardziej precyzyjnie niż tabletki, a jednocześnie nie wymagają dużej operacji. Jedną z technik stosowanych w poradniach leczenia bólu jest oddziaływanie niską temperaturą na wybrane nerwy czuciowe. Zabieg wykonuje się przez cienką igłę, zwykle w trybie ambulatoryjnym, pod kontrolą obrazowania. Poniżej wyjaśniamy, na jakiej zasadzie to działa, przy jakich dolegliwościach bywa rozważane, jak wygląda procedura i czego można oczekiwać po jej zakończeniu. Omawiamy też różnice między tą metodą a innymi technikami z pogranicza anestezjologii i neurochirurgii.
Na czym polega kriolezja i jak działa zimno na włókna nerwowe
Istotą metody jest miejscowe wychłodzenie wąskiego odcinka nerwu, który przewodzi sygnały bólowe z danej okolicy. Sonda wprowadzona w pobliże nerwu tworzy na końcówce niewielką strefę bardzo niskiej temperatury, a gaz sprężony w urządzeniu schładza się podczas rozprężania. W tkance powstaje krótkotrwałe, kontrolowane uszkodzenie włókien odpowiedzialnych za przewodzenie bólu. Dzięki temu sygnał z bolesnego miejsca przestaje docierać do mózgu.
Warto wiedzieć, że struktura osłonek nerwowych pozostaje przy tym w dużej mierze zachowana, więc nerw może się z czasem regenerować. Właśnie dlatego efekt nie jest trwały i bywa liczony w miesiącach. W przypadku zabiegu takiego jak kriolezja kręgosłupa oddziałuje się najczęściej na cienkie gałęzie czuciowe, a nie na duże pnie nerwowe odpowiadające za ruch, co ogranicza wpływ na siłę mięśni.
Jakie bóle kręgosłupa bywają wskazaniem do zabiegu
Metodę rozważa się głównie przy bólu przewlekłym o dobrze zlokalizowanym źródle, które udało się wskazać w badaniu i diagnostyce. Typowym przykładem jest ból wynikający z przeciążenia drobnych stawów międzykręgowych, nazywanych też stawami fasetowymi (wyrostków stawowych). Kwalifikacja zależy od wywiadu, badania neurologicznego i wyników obrazowania, a ostateczną decyzję podejmuje lekarz.
-
przewlekły ból odcinka lędźwiowego związany ze stawami międzykręgowymi,
-
bóle szyi nasilające się przy ruchach i wyprostach,
-
dolegliwości odcinka piersiowego o udokumentowanym źródle w stawach,
-
ból okolicy stawu krzyżowo-biodrowego,
-
bóle utrzymujące się mimo leczenia zachowawczego i rehabilitacji.
Zwykle poprzedza go próba diagnostyczna, czyli podanie środka znieczulającego przy tym samym nerwie. Jeżeli ból wyraźnie słabnie, to wskazówka, że wybrano właściwy cel.
Jak przebiega zabieg krok po kroku
Pacjent układa się zazwyczaj na brzuchu, a skórę w miejscu wkłucia dezynfekuje się i znieczula miejscowo. Lekarz prowadzi igłę lub kaniulę pod kontrolą aparatu rentgenowskiego albo ultrasonografu, ponieważ liczy się dokładność położenia wobec nerwu. Przed właściwym schłodzeniem często stosuje się stymulację elektryczną, która pozwala sprawdzić, czy sonda znajduje się w odpowiednim miejscu i nie drażni nerwów ruchowych.
Samo schładzanie trwa zwykle od kilkudziesięciu sekund do kilku minut na jeden punkt, a liczba punktów zależy od rozległości dolegliwości. Całość trwa zwykle krócej niż godzinę, choć dokładny czas bywa różny. Pacjent pozostaje przytomny, może zgłaszać odczucia i krótko po zabiegu jest obserwowany przez personel.
Czego można się spodziewać w dniach po kriolezji
Po zabiegu w miejscu wkłucia mogą pojawić się tkliwość, uczucie napięcia lub niewielki siniak. Część osób zauważa przejściowe nasilenie bólu albo zmianę czucia skóry w okolicy, co wiąże się z reakcją nerwu na wychłodzenie. Efekt przeciwbólowy nie zawsze jest natychmiastowy, bo często narasta stopniowo przez kilka dni, a nawet tygodni.
Zalecenia dotyczące aktywności, powrotu do pracy, rehabilitacji i leków określa lekarz prowadzący, ponieważ zależą od lokalizacji zabiegu i stanu zdrowia pacjenta. Zwykle łączy się go z ćwiczeniami wzmacniającymi mięśnie przykręgosłupowe, bo samo wyciszenie bólu nie usuwa przyczyn przeciążeń. Każdy niepokojący objaw, jak osłabienie siły kończyny, gorączka czy narastające zaczerwienienie, wymaga kontaktu z lekarzem.
Czym kriolezja różni się od blokad i termolezji
Blokady polegają na podaniu leku, najczęściej znieczulającego z dodatkiem sterydu, w okolicę nerwu lub stawu. Działają szybko, ale ich efekt zwykle jest krótszy, a sam zabieg bywa stosowany raczej diagnostycznie lub jako leczenie pomostowe. W kriolezji nie podaje się leku do tkanki, lecz oddziałuje się na nerw zimnem.
Termolezja, nazywana też denerwacją prądem o częstotliwości radiowej, również wyłącza przewodzenie bólu, ale robi to za pomocą ciepła. Różni się więc fizyczną zasadą działania, kształtem strefy oddziaływania i sposobem odczuwania zabiegu. Wybór między tymi technikami zależy od lokalizacji bólu, budowy anatomicznej, wcześniejszego leczenia i doświadczenia zespołu, dlatego zawsze ustala się go indywidualnie podczas konsultacji.
